Monthly Archives: Февраль 2011

бу блогтагы “тел-сүз” бүлеге турында

кду татфагы сайты кунак китабында язган идем, чыгармадылар диеп санарга була бугай инде, > 13-е 8:59 : ул кунак китабына башка эш белән кергән идем, чыгарганнар! 🙂 < монда язам шуны: http://www.ksu.ru/f11/index_t.php?id=25&event=msg да 2011-01-4 11:19 да яздым:

Минем блогта татар теле буенча язмалар
сәләм . карагыз әле, фикерләрегезне языгыз: http://qdinar.wp.kukmara-rayon.ru/category/%D1%82%D0%B5%D0%BB/ – минем блогта “тел” рубрикасы, андагы язмалар: әеме әллә әййеме?,
“ул” сүзе ия белән хәбәрне тоташтырыр өчен кайчаннан бирле кулланыла икән ул?,
кылу, эш кыру“,
ни өчен төркий телләрдә 60,70,80,90 6,7,8,9 га охшаган, ә кечерәкләре уллай ук түгел?“,
урысча белән татарча “у”ның айырмасы менә нәрсә бугай,
татар телендә килешләр,
бер тәрҗемәчеләр сайтында татарчасы ничек булуын сораулар.

шул, бетте. монда язганда сылтамаларны һәм язма исемнәрен активлаштырып куйдым. ә ул рубрика “тел” түгел икән, ә “тел-сүз”, әмма адресында “тел” дигән, адресын үзгәртмәйм әле, чөнки алай итсәм иске адрестан яңа адреска күчермәй.

“хезмәт күрсәтәм”не “ясап бирәм”гә үзгәрттем

хезмәт күрсәтәм” битенең башлыгын “ясап бирәм”гә үзгәрттем, чөнки “хезмәт күрсәтәм” дигәне ничектер китап теле кебек диеп уйладым да, гадирәк тел белән язырга булдым. кызганыч, битнең иске адресын ачкач яңа адреска күчермәй, ә табылмады диеп әйтә.

бер тәрҗемәчеләр сайтында татарчасы ничек булуын сораулар.

proz.com дигән сайтта теркәлдем әле. шунда http://www.proz.com/kudoz/ дигән җиргә кердем. анда терминнарның башка телгә ничек тәрҗемә ителүен сорыйлар. шунда татарчага тәрҗемә дә соралган, менә урысчадан татарчага нәрсәләрне тәрҗемә итүне сорыйлар, сылтама куеп булмый бугай, саклатып алып күрсәтәм:
http://qdb.tmf.org.ru/internettansaqlatolgan/2011/02/KudoZ%20Term%20Questions%20-%20Translators%20helping%20translators-2011-02-04-8:55.html. монда да әйтеп чыгыйм: гражданское строительство, переслать, раннее развитие, опалубка, развивающие игры, Сделано в Мексике, {правда, истина}, государство, стопа. “государство” сүзенә генә бер татар телен белмәүче дөрес булмагана җавап язган: “1) миллёт 2) дёєлёт”. калганнарының җаваплары юк.
ә менә инглизчәдән татарчага: … ах, боларын да тутырып карадым әле генә, күп чыкты… моңарчы әле көйләнешләрендә барчасында күрсәтүне сайламаган идем. хәзер сезгә дә күрсәтәм.. : http://qdb.tmf.org.ru/internettansaqlatolgan/2011/02/KudoZ%20Term%20Questions%20-%20Translators%20helping%20translators-2011-02-04-8:58.html. “one milliard (one billion)” дигәненә мин әле генә җавап яздым, әмма ул никтер монда алгы биткә чыкмаган. башка кайбер сорауларга да җаваплар бар монда, кайберсенең кодировкасы бозылган, нинди кодировка куеп карыйсы икәнен белә алмадым әле… ә.. бу көнбатыш европа исосы дип кабул ителеп вин1251 гә әйләндерелергә тиеш, браузер белән генә карап булмый моны, чөнки ул инде көнбатыш европа исосы диеп кабул ителеп ютыфы-8 гә әйләндерелгән.
андый инглизчә сорауларны минем монда гына түгел, башка сайтларда да күргәнем бар: лайвжурналда “әйдәгез бу сүзне барча телләргә тәрҗемә итик” кебек темаларда, линукс программаларын тәрҗемәләгеч сайтларда. шуңа күрә мондагы терминнарны монда копияләп тормыйм. ә теге кодировкаларны төзәтеп бәлки әйтермен һәм ул сайтка язырмын. … менә болай күренергә тиеш ул:
chief (noun) башлык, ўитёкче
good bye сау бул, сау булыгыз
bicycle велосипед, билсапит
mirror (noun) кїзге
sing ўырла-рга
nation дёєлёт
foot (body part) аяк табаны
хәзер тегендә дә язырмын…
тагы минем бер сайт күргәнем бар, анда “матбугат ру” дагы язмаларны инглизчәгә тәрҗемә иткәннәр.

“ул” сүзе ия белән хәбәрне тоташтырыр өчен кайчаннан бирле кулланыла икән ул?

“ул” сүзе ия белән хәбәрне тоташтырыр өчен кайчаннан бирле кулланыла икән ул? мәсьәлән, шушы сорауда ук инде андый хәл бар, ахырдагы “ул”. тагы мисал: “төн ул җирнең күләгәсе” яки “төн җирнең күләгәсе ул” диеп була. (ул җөмләне бер сайтта тәрҗемәсен сораганга җавап итеп язырга теләгән идем әле генә). ә бит элекке заманда алай булмагандыр ул, шулай бит, чөнки башка төрки телләрдә алай түгел, һәм мантыйк белән караганда да “ул” сүзенең кулланылуы сәеррәк: “китап ул белем чишмәсе” дигән сүз кайдан килеп чыгарга мөмкин? 2 җөмләдән? ягъни “китап, ул – белем чишмәсе”? ә “китап – белем чишмәсе ул” дигән вариант “мин язучымын”, “син язучысың” белән охшашлатып “ул язучы ул” һәм “теге кеше язучы ул” диеп әйткәннән килеп чыккан кебек. ә элекке китапларда бит алай булмаган, ә “китап белем чишмәседер”, “ул язучыдыр” булган, белүемчә. ә хәзер бездә “дыр”ның башка мәгънәсе дә бар инде, аны алай кулланып булмый да. ә, мисал өчен, хәзерге төрек һәм себер татар телендә ул алай кулланыла. тагын “китап – белем чишмәсе” дигән вариант та бар.

әеме әллә әййеме?

кайсы дөрес? “әе”ме әллә “әййе”ме? минем уйлавымча, телевизор, радиоларда “әййе” диеп әйтәләр. ә төзелеше буенча караганда, ул “ий” тамырына “ә” кушымчасы ялганып ясалгандыр, бер генә “й” булырга тиеш. бездә дә “әййе” диеп сөйләшәләр.. бугай.. тагын бу турыда чатта бер кыздан сораган идем, карасагыз була безнең нәрсә сөйләшкәнне: http://chat2.tmf.org.ru/tarih/2010/12/27.html#09:33:21.511054 (2015: хәзер ачылмый).

2011-02-05 00:29: сүз әйтелеш турында бара, [әйэ]ме, әллә [әййэ]ме?

2015-12-21: ул чынлап та ике й лы, 1931 нче ел сүзлегендә дәлил дә бар, комментарийны карагыз, һәм, “чәе” кебек сүзләрдә буталмаганнар бит, нишләп монда буталсыннар ди алар.

2016-01-22 : бер караганда , алар буталган, чөнки әйе [әйэ] дип укылырга тиеш , уйлап караганда, ләкин, “әйе” дәге кебек язылышны [әййэ] дип аңларга этәрә торган нәрсә дә бар икән: “майя” – [маййа].

2016-08-27 :

мин хәзер уйладым әле: бу ике төрле язу ысулының майя – маййа дигәне үзе хаталы ич! ягъни, хәзерге урыс орфографиясе хаталы дип санап була. ни өчен ул хата: й – тартык аваз. тартык аваздан соң я хәрефе гадәттә йа дип укылмый: ся, ня – [сь][а], [нь][а] дип укыла, шулай булгач, йя да [йь][а] дип укылырга тиеш. {әмма [йь] = [й]} дип уйлыйм, ягъни, й ны й лаштыргач шул ук й була. майя=майа булып чыга. маййа дип языр өчен нишлисе соң? йә маййа дип язасы, йә, майья дип язасы, йә, майъя дип язасыдыр.

шулай булгач, әйе дип язу да хаталы. әййе дип, йә әйье дип, йә, әйъе дип язырга кирәк.

2019-март-5: башкорт телендә “әйе”, әмма ул [әйэ] дип укыла икән.